Bảng Cửu Chương: Học Bằng Hiểu, Không Học Vẹt (Kèm Trò Chơi)

Con đọc vanh vách “bảy một là bảy, bảy hai mười bốn, bảy ba hai mươi mốt…” từ đầu đến cuối. Bạn hỏi đột ngột “bảy nhân sáu bằng mấy?”, con im lặng, rồi bắt đầu đọc lại từ “bảy một là bảy” để dò đến dòng thứ sáu. Con đã thuộc bảng cửu chương như thuộc một bài hát, nhưng chưa dùng được nó.

Bảng cửu chương là bảng các phép nhân từ 2 đến 9 với các số từ 1 đến 10, cùng các phép chia tương ứng. Cách học hiệu quả là hiểu phép nhân là “nhiều nhóm bằng nhau”, nắm vài bảng nền tảng (2, 5, 10, 9) rồi suy ra các bảng khác. Nhờ tính chất đổi chỗ, con chỉ cần thật sự ghi nhớ khoảng 15 phép nhân.

Bạn sẽ tìm thấy bảng cửu chương in sẵn ở rất nhiều nơi, và bài này cũng có bảng đầy đủ ngay bên dưới. Nhưng phần quan trọng hơn là cách học: vì sao học vẹt từng dòng khiến con chậm, làm sao giảm 80 phép nhân xuống còn 15 phép cần nhớ, cách suy ra kết quả khi quên, và 5 trò chơi để ôn mà không chán.

💡 Tóm tắt nhanh:

• Hiểu trước, thuộc sau: phép nhân là “nhiều nhóm bằng nhau”, con cần thấy điều này bằng đồ vật
• Đổi chỗ thừa số không đổi kết quả (3 × 7 = 7 × 3), nên số phép cần nhớ giảm gần một nửa
• Học bảng 2, 5, 10, 9 trước, rồi suy ra bảng 4, 3, 6, 8, 7 từ bảng đã biết
• Bảng chia là bảng nhân “đi ngược”, học theo “gia đình phép tính”
• Ôn bằng trò chơi 5–10 phút mỗi ngày, hỏi lộn xộn thay vì đọc từ đầu bảng

Bảng cửu chương nhân từ 2 đến 9 (bảng đầy đủ)

Đây là bảng nhân đầy đủ. Hàng là số bị nhân (bảng 2, bảng 3, …), cột là số nhân từ 1 đến 10. Ví dụ, ô ở hàng 7, cột 6 là 7 × 6 = 42.

×	1	2	3	4	5	6	7	8	9	10
2	2	4	6	8	10	12	14	16	18	20
3	3	6	9	12	15	18	21	24	27	30
4	4	8	12	16	20	24	28	32	36	40
5	5	10	15	20	25	30	35	40	45	50
6	6	12	18	24	30	36	42	48	54	60
7	7	14	21	28	35	42	49	56	63	70
8	8	16	24	32	40	48	56	64	72	80
9	9	18	27	36	45	54	63	72	81	90

Hãy dành một phút nhìn bảng cùng con trước khi học thuộc. Hỏi con: “Con thấy gì đặc biệt không?” Một vài điều con có thể tự phát hiện:

• Hàng 5 luôn tận cùng bằng 0 hoặc 5.
• Hàng 2, 4, 6, 8 toàn số chẵn.
• Hàng 9: chữ số hàng chục tăng 1, chữ số hàng đơn vị giảm 1 (18, 27, 36, 45…), và tổng hai chữ số luôn là 9.
• Ô ở hàng 3 cột 7 bằng ô ở hàng 7 cột 3. Bảng “đối xứng”.

Khi con tự tìm ra những quy luật này, bảng cửu chương không còn là 80 con số rời rạc mà là một bức tranh có trật tự. Đó là bước đầu tiên của học bằng hiểu.

Theo chương trình giáo dục phổ thông 2018, học sinh lớp 2 học bảng nhân và bảng chia 2, 5; lên lớp 3 học các bảng còn lại (3, 4, 6, 7, 8, 9). Vì vậy đừng vội ép con lớp 2 thuộc cả bảng 7, 8.

Vì sao học vẹt bảng cửu chương khiến con chậm?

Học vẹt (đọc đi đọc lại từ “hai một là hai” đến “hai mười là hai mươi”) không sai, nhưng có ba vấn đề.

Con chỉ nhớ theo thứ tự. Như ví dụ ở đầu bài, con phải đọc lại từ đầu để tìm 7 × 6. Khi làm bài, các phép nhân xuất hiện lộn xộn, và việc dò lại từ đầu tốn thời gian, dễ sai.

Con không có “đường lùi” khi quên. Nếu chỉ nhớ bằng âm thanh, quên một dòng là mất hẳn. Con hiểu phép nhân thì có thể suy ra: “7 × 6 à? 7 × 5 là 35, thêm một nhóm 7 nữa là 42.”

Con không hiểu khi nào dùng phép nhân. Thuộc bảng nhưng gặp bài toán “mỗi hộp 6 bút, 4 hộp có bao nhiêu bút” lại làm phép cộng 6 + 4. Vì con chưa gắn “6 × 4” với hình ảnh “4 nhóm, mỗi nhóm 6”.

	Học vẹt	Học bằng hiểu
Cách học	Đọc thuộc từng dòng theo thứ tự	Hiểu nhóm bằng nhau, suy ra từ bảng đã biết
Khi bị hỏi lộn xộn	Phải đọc lại từ đầu	Trả lời trực tiếp hoặc suy ra nhanh
Khi quên	Không có cách tìm lại	Suy ra từ phép gần đó
Áp dụng vào bài toán	Hay nhầm nhân với cộng	Biết khi nào là “nhiều nhóm bằng nhau”
Cảm xúc của con	Áp lực, sợ quên	Tự tin, thấy có quy luật

Học bằng hiểu không có nghĩa là không cần thuộc. Mục tiêu cuối cùng vẫn là con trả lời 7 × 6 = 42 trong vòng 2–3 giây. Nhưng con đến được đó bằng con đường vững chắc hơn, và giữ được lâu hơn.

Bước 1: Hiểu phép nhân là “nhiều nhóm bằng nhau”

Trước khi học bảng nào, hãy cho con thấy phép nhân bằng đồ vật. Lấy hạt đậu, kẹo hoặc nắp chai, chia vào vài chiếc đĩa nhỏ:

• 3 đĩa, mỗi đĩa 4 hạt. “Có mấy nhóm? Mỗi nhóm mấy hạt? Tất cả bao nhiêu hạt?”
• Viết lên giấy: 4 + 4 + 4 = 12, rồi nói: “Ba lần bốn, viết gọn là 4 × 3 = 12.”

Sau đó xếp hạt thành hàng và cột (một mảng): 3 hàng, mỗi hàng 4 hạt. Xoay tờ giấy 90 độ: bây giờ là 4 hàng, mỗi hàng 3 hạt. Số hạt không đổi! Con vừa tự phát hiện ra tính chất đổi chỗ: 4 × 3 = 3 × 4.

Mảng hạt này là công cụ quan trọng nhất trong cả quá trình học bảng nhân. Bất cứ khi nào con quên, hãy để con xếp lại mảng, hoặc vẽ chấm tròn thành hàng.

Lưu ý về cách đọc: trong sách giáo khoa Việt Nam, 4 × 3 thường được hiểu là “4 được lấy 3 lần” (bảng nhân 4). Một số tài liệu nước ngoài hiểu ngược lại. Với con, điều quan trọng là thấy được hai cách nhìn cùng cho một kết quả, còn cách đọc thì theo sách của con.

Bước 2: Chỉ 15 phép nhân thật sự cần nhớ

Đây là phần nhiều phụ huynh bất ngờ nhất. Bảng nhân 2–9 với số nhân 1–10 có 80 phép tính. Nhưng con không cần ghi nhớ riêng từng phép.

Bỏ đi các phép dễ suy ra:

• Nhân với 1: bằng chính số đó.
• Nhân với 10: thêm một chữ số 0.
• Bảng 2: gấp đôi, con đã quen từ phép cộng (7 + 7).
• Bảng 5: đếm 5, 10, 15, 20… như đếm tiền xu, và bằng một nửa của nhân 10.
• Bảng 9: nhân 10 rồi bớt đi một nhóm (9 × 7 = 70 − 7 = 63).

Dùng tính chất đổi chỗ: 3 × 8 và 8 × 3 là một. Biết một, biết cả hai.

Sau hai bước này, các phép nhân còn lại chỉ nằm giữa các số 3, 4, 6, 7, 8:

	3	4	6	7	8
3	9	12	18	21	24
4		16	24	28	32
6			36	42	48
7				49	56
8					64

Chỉ có 15 phép nhân. Và ngay cả 15 phép này cũng có mẹo suy ra (xem bước 3). Khi con biết mình chỉ cần chinh phục 15 ô chứ không phải 80 dòng, bảng cửu chương bỗng trở nên “nhỏ” hơn rất nhiều. Hãy tô màu 15 ô này trên bảng in của con, mỗi khi con thuộc một ô thì dán một ngôi sao.

Bước 3: Suy ra bảng mới từ bảng đã biết

Đây là “đường lùi” giúp con không bao giờ bí khi quên. Mỗi bảng mới được xây dựng từ một bảng con đã biết:

Bảng	Suy ra từ	Cách nghĩ	Ví dụ
Bảng 2	Phép cộng	Gấp đôi	2 × 8 = 8 + 8 = 16
Bảng 4	Bảng 2	Gấp đôi rồi gấp đôi lần nữa	4 × 7: 7 gấp đôi là 14, gấp đôi nữa là 28
Bảng 8	Bảng 4	Gấp đôi bảng 4	8 × 6: 4 × 6 = 24, gấp đôi là 48
Bảng 5	Bảng 10	Một nửa của nhân 10	5 × 8: 10 × 8 = 80, một nửa là 40
Bảng 9	Bảng 10	Nhân 10 rồi bớt một nhóm	9 × 6 = 60 − 6 = 54
Bảng 3	Bảng 2	Nhân 2 rồi thêm một nhóm	3 × 7 = 14 + 7 = 21
Bảng 6	Bảng 5	Nhân 5 rồi thêm một nhóm	6 × 7 = 35 + 7 = 42
Bảng 7	Bảng 5 và bảng 2	Nhân 5 cộng nhân 2	7 × 8 = 40 + 16 = 56

Thứ tự học gợi ý: 2 → 5 → 10 → 4 → 9 → 3 → 6 → 8 → 7. Bảng 7 để cuối vì nó “khó tính” nhất, nhưng lúc đó con đã biết hầu hết các phép trong bảng 7 qua các bảng khác (7 × 2, 7 × 3, 7 × 4, 7 × 5, 7 × 6 đều đã gặp). Con chỉ còn 7 × 7 = 49 và 7 × 8 = 56 là thật sự mới.

Mẹo nhớ 7 × 8: viết “5, 6, 7, 8” thành “56 = 7 × 8”. Bốn số liên tiếp, rất dễ nhớ.

Bảng nhân 2 và bảng nhân 3: bắt đầu đúng cách

Hai bảng này thường là những bảng đầu tiên con học, và cách con học chúng sẽ quyết định con học các bảng sau thế nào.

Bảng nhân 2:

Phép nhân	Kết quả	Cách hiểu
2 × 1	2	1 đôi đũa có 2 chiếc
2 × 2	4	2 đôi đũa
2 × 3	6	3 đôi
2 × 4	8	4 đôi
2 × 5	10	5 đôi, hai bàn tay
2 × 6	12	6 đôi
2 × 7	14	7 đôi
2 × 8	16	8 đôi
2 × 9	18	9 đôi
2 × 10	20	10 đôi

Với bảng 2, hãy dùng đồ vật đi theo đôi: đôi đũa, đôi tất, đôi giày, mắt, tai. “Cả nhà mình 4 người, có bao nhiêu chiếc dép?” là một câu hỏi bảng 2 rất tự nhiên.

Bảng nhân 3: 3, 6, 9, 12, 15, 18, 21, 24, 27, 30. Dùng chiếc ghế ba chân, xe ba bánh, hình tam giác (3 cạnh). Mẹo: 3 × số = 2 × số + số. “3 × 6 à? 2 × 6 là 12, thêm 6 là 18.”

Một trò chơi đơn giản cho bảng 3: đếm cách đều bằng cách vỗ tay ở mỗi số thứ ba. “Một, hai, vỗ! Bốn, năm, vỗ!” Những số được vỗ tay chính là bảng 3. Trò này dùng được cho mọi bảng.

Bảng chia: học theo “gia đình phép tính”

Bảng chia không cần học thuộc riêng. Mỗi phép nhân sinh ra hai phép chia, và bốn phép tính này tạo thành một “gia đình”:

3 × 4 = 12 · 4 × 3 = 12 · 12 : 3 = 4 · 12 : 4 = 3

Khi con gặp 42 : 7, hãy dạy con hỏi: “7 nhân mấy bằng 42?” Con biết 7 × 6 = 42, vậy 42 : 7 = 6. Bảng chia chính là bảng nhân đọc ngược.

Hoạt động gợi ý: cắt các tấm thẻ hình tam giác. Ở ba góc viết ba số của một gia đình (ví dụ 3, 4, 12, với 12 ở góc trên). Bạn che một góc bằng ngón tay, con đoán số bị che. Che góc 12: con làm phép nhân. Che góc 3 hoặc 4: con làm phép chia. Một tấm thẻ luyện được cả bốn phép tính.

Bảng chia đầy đủ từ 2 đến 9 có thể đọc trực tiếp từ bảng nhân ở trên: ví dụ, ở hàng 6 có số 48 nằm ở cột 8, nên 48 : 6 = 8 và 48 : 8 = 6.

5 trò chơi ôn bảng cửu chương tại nhà

Ôn bảng cửu chương hiệu quả nhất là ngắn, thường xuyên và lộn xộn: 5–10 phút mỗi ngày, hỏi không theo thứ tự.

1. Vỗ tay đếm cách đều. Như đã mô tả ở bảng 3. Cả nhà đếm từ 1 đến 30, ai đến số thuộc bảng đang học thì vỗ tay thay vì nói. Ai nói nhầm thì làm “người đếm” lượt sau.

2. Xúc xắc nhân. Tung hai xúc xắc, nhân hai số với nhau. Người trả lời đúng trước được giữ xúc xắc. Muốn khó hơn, dán giấy lên các mặt để có số 7, 8, 9.

3. Bingo bảng nhân. Mỗi người kẻ một bảng 3 × 3, điền 9 số tùy chọn trong các kết quả của bảng đang học. Bạn đọc phép nhân (“sáu nhân bảy”), ai có kết quả trong bảng thì đánh dấu. Ba ô thẳng hàng là thắng.

4. Đố ngược. Thay vì hỏi “4 × 6 bằng mấy?”, hãy hỏi “Những phép nhân nào bằng 24?” Con sẽ tìm ra 3 × 8, 4 × 6, 6 × 4, 8 × 3, 2 × 12. Câu hỏi ngược luyện cả nhân lẫn chia.

5. Thử thách 1 phút. Viết 10 phép nhân lộn xộn lên giấy, con làm trong 1 phút. Ghi lại số câu đúng mỗi ngày. Con thi đua với chính mình hôm qua, không so với bạn.

Nếu con đã quen các trò chơi trên và thích thêm thử thách, các câu đố tính nhanh trong bài 50 câu đố toán mẹo là bước tiếp theo vui vẻ. Còn nếu bạn muốn con được hỏi đáp bảng nhân bằng giọng nói mỗi tối mà không cần bạn ngồi cạnh, MathMind có thể hỏi con, chờ con trả lời và gợi ý cách suy ra khi con quên. Bạn có thể đăng ký dùng thử miễn phí.

Lộ trình 4 tuần học bảng cửu chương

Tuần	Nội dung	Hoạt động chính	Dấu hiệu sẵn sàng sang tuần sau
Tuần 1	Hiểu phép nhân, bảng 2, 5, 10	Đĩa hạt, mảng chấm, đồ vật đi theo đôi	Con giải thích được 3 × 4 bằng đồ vật
Tuần 2	Bảng 4, 9, tính chất đổi chỗ	Gấp đôi, “nhân 10 bớt một nhóm”	Con tự suy ra 4 × 7 và 9 × 6
Tuần 3	Bảng 3, 6, 8	Suy từ bảng đã biết, xúc xắc nhân	Con trả lời 6 × 8 trong vòng 5 giây
Tuần 4	Bảng 7, 15 phép “khó”, bảng chia	Bingo, thẻ gia đình phép tính, đố ngược	Con trả lời phép lộn xộn trong 2–3 giây

Lộ trình này dành cho con đã học xong phép nhân trên lớp và muốn củng cố. Nếu con học chậm hơn, kéo dài mỗi tuần thành hai tuần. Điều quan trọng là con hiểu chắc trước khi tăng tốc độ.

Câu hỏi thường gặp về bảng cửu chương

Trẻ mấy tuổi nên học thuộc bảng cửu chương?

Theo chương trình hiện hành, con bắt đầu học bảng nhân 2 và 5 ở lớp 2 (khoảng 7–8 tuổi), các bảng còn lại ở lớp 3. Không nên ép con thuộc trước khi con hiểu phép nhân là gì. Con có thể làm quen sớm hơn bằng trò chơi đếm cách đều, nhưng không cần học thuộc lòng trước chương trình.

Học thuộc lòng bảng cửu chương có sai không?

Không sai. Mục tiêu cuối cùng vẫn là con nhớ nhanh kết quả. Vấn đề chỉ xảy ra khi con thuộc lòng mà không hiểu, nên phải đọc từ đầu bảng mới tìm ra kết quả, hoặc không biết khi nào dùng phép nhân. Hãy cho con hiểu trước bằng đồ vật, rồi luyện thuộc bằng trò chơi hỏi lộn xộn.

Con hay quên bảng 7 và bảng 8, phải làm sao?

Dạy con cách suy ra: bảng 8 là gấp đôi bảng 4, bảng 7 là bảng 5 cộng bảng 2. Nhắc con rằng phần lớn phép nhân trong bảng 7, 8 con đã biết qua các bảng khác nhờ đổi chỗ thừa số. Những phép thật sự cần nhớ chỉ là 7 × 7, 7 × 8, 8 × 8. Luyện riêng mấy phép này bằng thẻ hoặc xúc xắc.

Học bảng chia thế nào cho nhanh?

Không cần học thuộc bảng chia riêng. Hãy dạy con rằng phép chia là phép nhân đọc ngược: 42 : 7 nghĩa là “7 nhân mấy bằng 42?”. Dùng thẻ hình tam giác “gia đình phép tính” để luyện cả nhân lẫn chia cùng lúc. Khi con thuộc bảng nhân, bảng chia sẽ đến rất nhanh.

Có nên cho con nghe bài hát bảng cửu chương không?

Bài hát giúp con làm quen với nhịp đếm và ghi nhớ thứ tự, nên có thể dùng ở giai đoạn đầu. Nhưng đừng chỉ dùng bài hát, vì con sẽ nhớ theo thứ tự và khó trả lời phép tính lộn xộn. Hãy kết hợp bài hát với đồ vật, mảng chấm và trò chơi hỏi ngẫu nhiên.

Mỗi ngày nên ôn bảng cửu chương bao lâu?

Khoảng 5–10 phút mỗi ngày là đủ và hiệu quả hơn một buổi dài 1 tiếng vào cuối tuần. Ôn ngắn, đều đặn và hỏi không theo thứ tự giúp con ghi nhớ bền hơn. Nếu con mệt hoặc cáu, hãy dừng lại và chơi một trò chơi nhẹ nhàng thay vì ép con học tiếp.

Có file PDF bảng cửu chương để in không?

Có, và miễn phí. Bạn có thể tải bảng cửu chương 2–9 để dán tường (gồm bảng nhân, bảng chia và bảng dạng ô) và phiếu luyện có đáp án. Cả hai in vừa khổ A4. Hãy in phiếu luyện theo từng trang, mỗi ngày cho con làm 1–2 bài, và để trang đáp án cho bố mẹ giữ.

Bảng cửu chương là một trong những thứ con sẽ dùng mỗi ngày trong suốt những năm đi học. Vì vậy cách con học nó quan trọng không kém việc con thuộc nó. Hãy bắt đầu từ một đĩa hạt đậu tối nay, để con tự thấy rằng 3 nhóm 4 bằng 4 nhóm 3, và để con biết rằng con chỉ cần chinh phục 15 ô. Bạn có thể xem thêm hướng dẫn dạy toán lớp 2 tại nhà hoặc các bài khác trong chuyên mục blog.